Kruisschroefspil: orde op de lier
Kruisschroefspillen vervullen een sleutelrol bij de lieren op diepzee-onderzoeksvaartuigen. De Antarctische Oceaan herbergt waardevolle informatie over de geschiedenis van de aarde en over de invloed van de klimaatverandering. Bij temperaturen tot onder -50 °C, in stormen en op een woelige zee draaien onderzoekslieren en laten ze meetsondes, containers of gereedschap aan speciale kabels naar de oceaanbodem op 5000 meter diepte zakken. Als het onderzoek is afgerond, halen deze lieren de apparatuur weer terug naar het dek.
„Als we de opkomende speciale kabel zomaar op de lier zouden laten lopen, zou de kabel in de war raken,” merkt Heinz Garbers, servicemanager bij Hatlapa, op. „Er hangen tonnen aan de kabel. De kabelwindingen zouden op de lier over elkaar heen glijden en in de knoop raken. Zo’n speciale kabel, die enkele honderdduizenden euro’s kost, zou defect raken.” De Hatlapa Uetersener Maschinenfabrik uit het district Pinneberg bij Hamburg rust sinds de oprichting door Max Hatlapa in 1919 “grote schepen” over de hele wereld uit met compressoren, lieren en roersystemen. 330 medewerkers genereren vandaag de dag een jaaromzet van circa 140 miljoen euro. 80 procent van de geproduceerde scheepsuitrusting is bestemd voor de export. De belangrijkste markt van deze middelgrote global player is Azië. Met vestigingen in Cyprus, Shanghai en Singapore is het bedrijf dicht bij zijn klanten aanwezig.
„Met de kruisschroefspindel wikkelen we op de gladde trommel kabelwindingen naast elkaar en kabellagen boven elkaar“, zegt Garbers. De opgewikkelde speciale kabel wordt op een rol langs de lier langzaam heen en weer bewogen. De snelheid van deze heen-en-weerbeweging is zo afgestemd op het toerental van de lier dat de kabelwindingen precies tegen elkaar worden gelegd. Deze heen-en-weerbeweging wordt verzorgd door een of meerdere kruisschroefspindels, die – zoals de naam al aangeeft – tegelijkertijd een rechts- en een linksdraaiende schroefdraad hebben. De lier neemt in haar frame de kruisschroefspindels parallel aan de lieras op en drijft ze aan tot de precies afgestemde draaiende beweging. De rechts- en linksdraaiende schroefdraad op de spindels laat een loper heen en weer lopen, waarop de geleiderol voor de opgewonden speciale kabel is bevestigd.
Bewezen in ruwe zee
De omkeer van de slede aan het einde van de kruisschroefspindel gebeurt automatisch. „Daardoor hebben we geen eindschakelaars en geen omkering van het toerental van de spindel nodig, wat de betrouwbaarheid onder ruwe zeeomstandigheden alleen maar ten goede komt”, verzekert Garbers. De lieren zijn bestand tegen temperaturen tot –50 °C en zijn tot –30 °C in bedrijf. Overspoeling met zout water vormt geen probleem, maar ijsvorming wel. „Daarom staan de lieren steeds vaker in grote ruimtes benedendeks“, beschrijft Garbers de praktijk.
De onderzoekslieren gaan een heel scheepsleven mee. Dat komt neer op 30 tot 40 jaar. Bernd Farysch van rederij Laeisz bevestigt dit: „Aan alle technische installaties op een schip zijn op ruwe zee onderhoudswerkzaamheden en controles nodig. De onderzoekslieren leveren geen problemen op.” De technisch inspecteur van de rederij van verschillende Duitse onderzoeksschepen, zoals de „Polarstern”, zegt dat de onderzoekslieren doorgaans tot de vaste uitrusting van het schip behoren. Opdrachtgevers kunnen, om aan speciale opdrachten te voldoen, bovendien extra lieren op het schip laten monteren vóór een onderzoeksreis.
„We hebben de afgelopen jaren elk Duits schip uitgerust met onderzoekslieren”, zegt Garbers. Dat zijn in totaal 64 lieren, waarin uitsluitend kruisschroefspindels van Bornemann worden gebruikt. Dat is geen toeval. Directeur Hans Gereke-Bornemann benadrukt dat het vertrouwen van de klanten het belangrijkste doel van zijn bedrijf is. “We streven ernaar om door onze klanten als een betrouwbare partner te worden gezien en zijn trots op onze langdurige relaties met onze talrijke klanten”, zegt Gereke-Bornemann. Met deze filosofie sluit hij zijn bedrijf succesvol aan bij de bedrijfsprincipes van vertrouwen, verantwoordelijkheid en betrouwbaarheid van de klant Hatlapa. Voor de productie van kruisschroefspindels met een diameter groter dan 50 millimeter heeft Bornemann-Gewindetechnik speciaal een machine ontwikkeld die een economische en aan de eisen beantwoordende productie van de spindel mogelijk maakt. Eenheden van veel grotere Hatlapa-lieren en Bornemann-spindels worden ingezet in andere toepassingen, zoals offshore windenergie en olieboorplatforms. Martin Thurau/ee
De leverancier
Bornemann-Gewindetechnik in Delligsen bij Hildesheim produceert al 25 jaar met 40 medewerkers op een bedrijfsoppervlakte van 3.800 m² schroefdraad in alle speciale vormen, evenals draai- en freesonderdelen. Daarnaast omvat het assortiment zware draagrollen in hoeveelheden van één tot honderd stuks. Het bedrijf beschikt hiervoor over een eigen gereedschapmakerij. Alle verspaanbare materialen dienen als uitgangsmateriaal. Daarnaast biedt het bedrijf reparatie van defecte spindels aan. De standaardafmetingen voor schroefspindels liggen in het diameterbereik van tien tot 180 millimeter en reiken tot een lengte van zes meter.